Syllabus przedmiotu: "Dogmatyka konstytucyjnych wolności i praw człowieka"


Wykaz zagadnień

Wykaz zagadnień

1. Historyczne kształtowanie się praw konstytucyjnych

  • prawa człowieka jako prawa naturalne, bądź prawa natury różnice konstytucjonalizmu amerykańskiego i francuskiego,
  • prawa człowieka w demokratycznym państwie problem ograniczenia suwerena i problem podmiotu, który stoi na straży tych ograniczeń. Dwa modele  praw: prawa programowe i prawa wiążące.
  • prawa człowieka jako prawa pozytywne – prawoznawstwo niemieckie. Prawa w monarchii konstytucyjnej
  • Spór między zwolennikami prawa natury i pozytywistami, niepozytywistyczne koncepcje prawa (miękki pozytywizm)
  • Źródła i kształt zasady nadrzędności konstytucji: USA, Francja, Austria, Niemcy
  • Podstawowe dylematy zasady nadrzędności konstytucji w zakresie praw człowieka
  • Konstytucyjna pozytywizacja praw człowieka jako próba pogodzenia postulatów pozytywizmu i prawa natur
  • Problem gwarancji praw – sądownictwo konstytucyjne i jego podstawowe dylematy.
  • Kształtowanie się praw konstytucyjnych w Polsce: II RP, PRL prawa i wolności, po 1989 r.

2. Zasady ogólne praw podstawowych

  • godność
  • pojęcie godności człowieka
  • godność jako źródło praw
  • prawo podmiotowe do ochrony godności
  • wolność
  • równość
  • relacje między zasadami ogólnymi
  • metaklauzule konstytucyjne

3. Rodzaje praw konstytucyjnych

  • prawa osobiste
  • funkcje praw osobistych
  • zakres związania organów państwa prawami osobistymi
  • prawa polityczne
  • funkcje praw politycznych
  • zakres związania organów państwa  prawami politycznymi
  • prawa ekonomiczne, socjalne i kulturalne
  • dylematy związane z konstytucjonalizacją tych praw
  • Rodzaje praw podstawowych ze względu na sposób określenia pozycji prawnej jednostki względem państwa

4. Prawo do życia

  • zakres podmiotowy i przedmiotowy
  • dopuszczalne ograniczenia
  • problem aborcji i eutanazji

5. Wolność jednostki

  • zakres podmiotowy i przedmiotowy
  • zasady gwarancyjne prawa karnego

6. Prawo do prywatności

  • zakres podmiotowy i przedmiotowy
  • ochrona prawa do prywatności ze szczególnym uwzględnieniem ochrony danych osobowych

7. Prawo do sądu

  • zakres podmiotowy i przedmiotowy
  • relacja art. 45 ust. 1 i 77 ust. 2 Konstytucji
  • konstytucyjne gwarancje prawa do sądu
  • proceduralne gwarancje prawa do sądu

8. Wolność sumienia i religii

  • zakres podmiotowy i przedmiotowy
  • tzw. klauzula sumienia a obowiązki prawne
  • wolność sumienia i religii a zasada neutralności światopoglądowej państwa
  • wolność sumienia i religii a prawo do wychowania dzieci
  • konstytucyjny model rozdziału kościoła od państwa

9. Wolność wypowiedzi

  • zakres podmiotowy i przedmiotowy
  • wolność wypowiedzi jako prawo osobiste
  • wolność wypowiedzi jako prawo polityczne
  • wolność wypowiedzi jako gwarancja podstawowych zasad ustrojowych

10. Wolność zrzeszania

  • zakres podmiotowy i przedmiotowy
  • formy wolności zrzeszania
  • rola poszczególnych rodzajów zrzeszeń

11. Wolność zgromadzeń

  • zakres podmiotowy i przedmiotowy

12. Prawo dostępu do informacji publicznej

  • zakres podmiotowy i przedmiotowy
  • określenie informacji publicznej
  • obowiązek udzielania informacji przez podmioty niepaństwowe
  • gwarancje dostępu do informacji publicznej.

13. Prawo do własności

  • zakres podmiotowy i przedmiotowy
  • prawo do własności a inne prawa majątkowe
  • ochrona prawa do własności w okresie transformacji ustrojowej

14. Prawa ekonomiczne socjalne i kulturalne

  • sposób regulacji tych praw na przykładzie wolności wyboru i wykonywana zawodu, prawa do zabezpieczenia społecznego, prawa do nauki
  • gwarancje praw socjalnych

15. Dopuszczalne ograniczenia praw podstawowych

  • kryteria formalnoprawne
  • kryteria materialnoprawne
  • rola zasady proporcjonalności w wyznaczaniu ograniczeń
  • zasada proporcjonalności a zakaz naruszania istoty praw

16. Środki ochrony praw

  • skarga konstytucyjna
  • prawo do odszkodowania
  • dostęp do sądu
  • rola poszczególnych środków ochrony i ich efektywność.

Orzecznictwo

Orzecznictwo

Orzeczenia TK i SN dostępne w zakładce "Materiały"

 

Literatura

Literatura

  1. M. Piechowiak, Filozofia praw człowieka, Lublin 1999,
  2. K. Wojtyczek, Granice ingerencji ustawodawczej w sferę praw człowieka w Konstytucji RP, Kraków 1999,
  3. Podstawowe prawa jednostki i ich sądowa ochrona, red. L. Wiśniewski, Warszawa 1997,
  4. Godność człowieka jako kategoria prawna, red. K. Complak, Wrocław 2001,
  5. Prawa i wolności obywatelskie w Konstytucji RP, red. B. Banaszak, A. Preisner, Warszawa 2002,
  6. M.A. Nowicki, Wokół Konwencji Europejskiej, Zakamycze 2002,
  7. Z. Kędzia, Horyzontalne działanie praw obywatelskich (w:) Państwo – prawo – obywatel, Wrocław 1989,
  8. Paweł Sarnecki, Prawo o stowarzyszeniach. Komentarz, Zakamycze 2002
  9. W. Sadurski, Prawo do wolności słowa w państwie demokratycznym (zagadnienia teoretyczne), PiP 1992  nr 10
  10. K. Wygoda, Prawne granice wolnosci wypowiedzi w Polsce, AUWr, Przegląd Prawa i Administracji 1997, nr 39
  11. M. Safjan, Odpowiedzialność państwa na podstawie art. 77 Konstytucji RP, PiP 1999 nr 4
  12. Prawa podmiotowe. Pojmowanie w naukach prawnych. Zbiór studiów pod red. J. Ciapały K. Flagi – Gieruszyńskiej, Szczecin 2006