SYLLABUS PRZEDMIOTU: SĄDOWNICTWO KONSTYTUCYJNE WE WSPÓŁCZESNYM ŚWIECIE
SYLLABUS WYKŁADU



Część pierwsza:

1. Dwie idee przewodnie sądownictwa konstytucyjnego (prawo wyższe i prawa fundamentalne)
2. Rozwój sądownictwa konstytucyjnego w USA i Europie (Francja, Niemcy, Austria)
3. Dwa modele kontynentalnego sądownictwa konstytucyjnego : negatywny ustawodawca i strażnik konstytucji
        3.1. Konsekwencje w zakresie przedmiotu postępowania
        3.2. Relacji z innymi organami
        3.3. Wyrokowania i skutków wyroków
4. Współczesne dylematy sądownictwa konstytucyjnego
        4.1. Umiejscowienie w zasadzie podziału władzy
        4.2. Aktywizm
        4.3. Deficyt demokracji
        4.4. Współpraca z sądami międzynarodowymi
        4.5. Przeciążenie (opanowanie wpływu, prawnicy nie sędziowie, tzw. przesłanki obiektywne – model selekcji)
5. Geneza i rozwój sądownictwa konstytucyjnego w Polsce
        5.1. Okres zaborów
        5.2. Okres II RP
        5.3. PRL
        5.4. Kształtowanie się sądownictwa konstytucyjnego 1985 – 89
        5.5. Spory o pozycję i rolę TK w latach 1989 – 97 (ostateczność orzeczeń, powszechnie obowiązująca wykładnia, skarga konstytucyjna i relacje z sądami)
        5.6. Ustrojowy kształt TK – między negatywnym ustawodawcą a strażnikiem konstytucji.
6. Podstawowe funkcje Trybunału Konstytucyjnego RP
        6.1. Kontrola konstytucyjności prawa – ochrona nadrzędności Konstytucji
        6.2. Zakres kognicji TK: akt normatywny – pominięcie – zaniechanie. Dlaczego TK nie kontroluje aktów indywidualnych?
        6.3. Wszczęcie postępowania przed TK; legitymacja ogólna i szczególna, pytania prawne, skarga konstytucyjna
                – rola poszczególnych inicjatorów postępowania, ograniczenia we wszczęciu postępowania
        6.4. Rola uczestników postępowania
        6.5. Rola RPO jako uczestnika postępowania skargowego
        6.6. Kontrola wstępna wniosków, skarg konstytucyjnych i pytań prawnych
        6.7. Merytoryczne rozpoznanie sprawy
                6.7.1. Zasada skargowości – nakaz wszechstronnego rozpoznania sprawy – rozkład ciężaru dowodu
                6.7.2. Publiczny charakter postępowania a odpowiednie stosowanie kpc
                6.7.3. Rola rozprawy
        6.8. Rodzaje wyroków TK
                6.8.1. Wyroki proste
                6.8.2. Wyroki zakresowe
                6.8.3. Wyroki interpretacyjne
                6.8.4. Wyroki aplikacyjne
        6.9. Skutki makro wyroków TK
        6.10. Skutki mikro wyroków TK
7. Rozstrzyganie sporów kompetencyjnych
8. Orzekanie o zgodności celów lub działalności partii politycznych z Konstytucją
        8.1. Podstawy kontroli
        8.2. Tryb kontroli
        8.3. Przesłanki stwierdzenia niezgodności
        8.4. Skutki orzeczenia o niezgodności celów lub działalności partii politycznej z Konstytucją
        8.5. Polskie rozwiązania a modele teoretyczne
9. Podstawowe współczesne dylematy sądownictwa konstytucyjnego.

Literatura:

Sadurski Wojciech, Spór o ostatnie słowo: sądownictwo konstytucyjne a demokracja przedstawicielska. Civitas 1998 nr 2 s. 81-100.

Granat Mirosław, Sądownictwo konstytucyjne w państwach Europy Środkowej i Wschodniej z punktu widzenia modelu kontroli Kelsena. Prz.Sejmowy 2003 nr 1 s. 42-56, Sum

Piotrowski Ryszard, Uwagi o ustrojowym znaczeniu sądownictwa konstytucyjnego. W: Księga XXV-lecia Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 2010 s. 323-338,

Morawski Lech ..., Istota i rozwój sądownictwa konstytucyjnego. Wwa 2009 TK ss. 88.

Leszek Bosek, Mikołaj Wild, Kontrola konstytucyjności prawa. Zagadnienia ustrojowe, procesowe i materialnoprawne, Warszawa, Nazwa wydawcy Okręgowa Izba Radców Prawnych, Rok wydania 2011

Część druga:

10. Teoretyczne założenia zdekoncentrowanego modelu sądowej kontroli konstytucyjności prawa –nawiązanie do punktów 1 i 2.
11. Geneza zdekoncentrowanej kontroli konstytucyjności w państwach anglosaskich oraz państwach Europy kontynentalnej.
12. Cechy charakterystyczne sądowej kontroli konstytucyjności w państwach anglosaskich.
        12.1. Warunki dopuszczalności rozpatrywania problemu konstytucyjnego w USA, Australii i Kanadzie;
        12.2. Podmioty uprawnione do inicjowania kontroli, legitymacja procesowa;
        12.3. Zakres przedmiotowy kontroli, sposoby kwalifikowania wadliwej ustawy;
        12.4. Skutki wyroków;
        12.5. Elementy abstrakcyjnej kontroli w Australii i Kanadzie.
13. Cechy charakterystyczne zdekoncentrowanej kontroli konstytucyjności prawa w państwach europejskich.
        13.1. Przedmiot kontroli i jej wzorce;
        13.2. Skutki wyroków
        13.3. Elementy korygujące system zdekoncentrowany.
14. Tzw. „miękka” kontrola konstytucyjności prawa w państwach anglosaskich
        14.1. Brytyjska ustawa o prawach człowieka a sądy;
        14.2. Prawo UE a sądy w Zjednoczonym Królestwie;
        14.3. Ustawa o prawach człowieka w Nowej Zelandii;
        14.4. Metody interpretacji i środki stosowane przez sądy.

Literatura

L. Garlicki, Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych Ameryki: konstytucja-polityka-prawa obywatelskie, Wrocław 1982

L. Garlicki, Nowe zjawiska w kontroli konstytucyjności ustaw (przyczynek do dyskusji nad legitymacją sądownictwa konstytucyjnego), „Przegląd Sejmowy” 2009, nr 4, s. 93-109).

P. Laidler, Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych Ameryki. Od prawa do polityki, Kraków 2011.

P. Mikuli, Zdekoncentrowana sądowa kontrola konstytucyjności prawa: Stany Zjednoczone i państwa europejskie, Kraków 2007.

P. Mikuli, Sądy a parlament w ustrojach Australii, Kanady i Nowej Zelandii, Kraków 2010.

P. Tuleja, Stosowanie konstytucji RP w świetle zasady jej nadrzędności (wybrane problemy), Kraków 2002.

S. Kubas, Judicial review – geneza i rozwój [w:], Konstytucja i sądowe gwarancje jej ochrony. Księga jubileuszowa Profesora Pawła Sarneckiego, Kraków 2004.

Sądownictwo konstytucyjne w świecie współczesnym – tematy esejów:

  1. Tzw. prawo wyższe, podział władzy i suwerenność jako podstawy sądownictwa konstytucyjnego.
  2. Źródła powstania systemu judicial review i jego podstawowe cech.
  3. Źródła i kształt modelu sądownictwa konstytucyjnego we Francji
  4. Źródła i kształt modelu sądownictwa konstytucyjnego w Niemczech
  5. Trybunał Konstytucyjny jako negatywny i pozytywny ustawodawca
  6. Multikonstytucjonalizm : pojęcie, cechy, znaczenie dla polskiego systemu prawa
  7. Podstawowe etapy rozwoju polskiego konstytucjonalizmu
  8. Kelsenowski model sądownictwa konstytucyjnego – cechy
  9. Dylematy współczesnego sądownictwa konstytucyjnego
  10. Wykładnia ustaw w zgodzie z konstytucją: pojęcie, modele, sposób jej dokonywania
  11. Źródła i inspiracje polskiego sądownictwa konstytucyjnego.
  12. Polski model sądownictwa konstytucyjnego na tle modeli światowych.
  13. Zasada skargowości a obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia sprawy przez Trybunałem Konstytucyjnym
  14. Rodzaje wyroków Trybunału Konstytucyjnego
  15. Rola sądów i Trybunału Konstytucyjnego w systemie środków ochrony praw człowieka.
  16. Tzw. „doktryna konieczności” w Republice Cypryjskiej
  17. Mieszany model kontroli konstytucyjności w Portugalii
  18. Mieszany model kontroli konstytucyjności w Grecji
  19. Facial invalidity versus invalidity as applied w orzecznictwie sadów amerykańskich.
  20. Sądowa deklaracja niezgodności w ramach uprawnień kontrolnych sadów brytyjskich.
  21. Znaczenie orzeczenia Marbury v. Madison.
  22. Dynamizm interpretacji konstytucji w orzecznictwie SN USA na przykładzie kilku orzeczeń.
  23. Uprawnienia sądów brytyjskich w stosunku do ustaw w zakresie niezgodności z prawem UE a Brexit.
  24. Geneza sądownictwa konstytucyjnego w Kanadzie.
  25. Geneza rozproszonej kontroli konstytucyjności prawa w Europie.
  26. Wpływ rozwiązań amerykańskich na rozwój sądowej kontroli prawa w Europie.
  27. Sądowa kontrola konstytucyjności prawa w państwach skandynawskich.
  28. Tzw. klauzula wyjątku w sądowej kontroli konstytucyjności prawa w Kanadzie.
  29. Sądownictwo konstytucyjne w kontekście tzw. demokracji defibracyjnej.
  30. Koncepcja „higher law” w siedemnastowieczne sprawach sądowych w Anglii.