Społeczeństwo otwarte na wartości. Propozycja modyfikacji teorii społecznej Karla Poppera w duchu pluralizmu etycznego Isaiaha Berlina

Nr rejestracyjny: 2011/03/N/HS5/01289
Podtyp wniosku: PRELUDIUM
Panel: HS5 – Normy i władza: prawo, nauki o polityce, polityka regionalna i społeczna
Tytuł projektu: Społeczeństwo otwarte na wartości. Propozycja modyfikacji teorii społecznej Karla Poppera w duchu pluralizmu etycznego Isaiaha Berlina
Kierownik: mgr Krzysztof Sielski
Opiekun naukowy: prof. UJ dr hab. Beata Polanowska-Sygulska
Podmiot realizujący: Uniwersytet Jagielloński\Wydział Prawa i Administracji
Koszt ogółem 64 550

Opis [PL]

Zamiarem wnioskodawcy w ramach planowanej monografii jest rekonstrukcja poglądów filozoficzno-politycznych Karla Poppera w celu poddania krytycznej analizie jego podstawowych założeń aksjologicznych. Wnioskodawca przedstawi koncepcję opartą na postulacie wzbogacenia aksjologicznego aspektu Popperowskiej filozofii społecznej w duchu pluralizmu etycznego Isaiaha Berlina.

W ramach planowanej monografii wnioskodawca wykaże praktyczną doniosłość prowadzonych badań. Z ogółu argumentów w niej przedstawionych wyłoni się teoria społeczeństwa otwartego będąca filozofią żywą, doniosłą i mającą ogromny potencjał pragmatyczny, czego potwierdzeniem zdają się być sukcesy odnoszone przez George'a Sorosa. Niekwestionowany potencjał rzeczywistego wpływania na podniesienie jakości ludzkiej egzystencji jednoznacznie przemawia, zdaniem wnioskodawcy, na korzyść tej filozofii. Jest to ponadto refleksja nad wyraz aktualna, a planowana praca badawcza wykaże również niesłabnącą konieczność promowania idei społeczeństwa otwartego w świecie.

 

 

Analiza literatury przedmiotu prowadzi do wniosku, iż rozważana wizja nie została dotychczas podjęta i rozwinięta w ramach żadnej koncepcji społeczno-filozoficznej. Jedyną znaną wnioskodawcy pracą naukową dotyczącą aksjologizacji teorii społecznej Poppera jest artykuł Sandry Pralong pt. 'Minima Moralia. Is there an ethics of the open society?' opublikowany w książce pt. Popper's Open Society After Fifty Years: The Continuing Relevance of Karl Popper, stanowiącej zbiór referatów wygłoszonych podczas konferencji naukowej zorganizowanej w pięćdziesiątą rocznicę wydania Popperowskiego Społeczeństwa otwartego. Wspomniany artykuł nie stanowi wyczerpującej analizy poruszanego zagadnienia. Tym samym efektem planowanej pracy badawczej będzie pierwsza monografia poruszająca w sposób kompleksowy kwestię „otwarcia” teorii społecznej Poppera na wartości.

Wnioskodawca zamierza realizować postawione wyżej cele prowadząc prace badawcze na kilku płaszczyznach.

Pierwszą stanowią badania w zakresie Popperowskiej filozofii nauki. Szczegółowej analizie poddany zostanie falsyfikacjonistyczny, nieindukcyjny model budowy teorii naukowych i rozwoju wiedzy, niezbędna siatka pojęciowa oraz ewolucja poglądów Poppera w tej materii. Wnioskodawca przedstawi argumentację na rzecz tezy, iż cechami wyróżniającymi myśl Poppera na tle innych systemów filozoficznych są spójność i jednorodność, które sprawiają, że nie sposób właściwie zinterpretować któregokolwiek z jej fragmentów nie znając, choćby w zarysie, pozostałych.

Następnie analizie krytycznej poddane zostaną podstawowe założenia Popperowskiej filozofii społecznej. W ramach realizacji tego fragmentu badań wnioskodawca dokona szczegółowej rekonstrukcji filozoficznych i aksjologicznych podstaw analizowanej koncepcji. Centralnym punktem rozważań będzie krytyka warstwy aksjologicznej teorii społecznej Poppera, zwłaszcza tej jej części, w której Popperowski scjentyzm prowadzi go do przyjęcia wizji społeczeństwa całkowicie abstrahującego od problematyki wartości ergo do budowy społeczeństwa w znacznej mierze zamkniętego. Obojętność Poppera w kwestiach etycznych stanowi największą, zdaniem wnioskodawcy, słabość tej teorii i wystawia ją na wiele istotnych zarzutów, podważających zarówno jej warstwę teoretyczną jak i pragmatyczną.

Na tym etapie rozważań dokonana zostanie również analiza praktycznego aspektu filozofii Karla Poppera, któremu wielokrotnie zarzucano nadmierną koncentrację na kwestiach stricte teoretycznych i brak odniesień do rzeczywistości społeczno-politycznej. Zagadnienie wymiernych efektów koncepcji społecznej Poppera zostanie przedstawione na przykładzie teoretycznej refleksji i praktycznych dokonań węgierskiego finansisty i filantropa George'a Sorosa. Soros, będący uczniem Poppera, w praktyce stosował Popperowską filozofię społeczną oraz falsyfikacjonistyczną metodę prób i błędów. Wielokrotnie podkreślał, że wszelkie sukcesy, zarówno ekonomiczne jak i przede wszystkim społeczne, zawdzięcza w głównej mierze rzetelnemu stosowaniu się do nauk swojego mistrza, Karla Poppera.

Przedmiotem ostatniej, podsumowującej płaszczyzny dociekań, kluczowej z perspektywy realizacji założonego celu pracy badawczej, jest prezentacja autorskiej koncepcji wnioskodawcy. Jej przedmiotem jest propozycja modyfikacji aksjologicznego aspektu Popperowskiej teorii społecznej, a zwłaszcza „otwarcie na wartości” Popperowskiego modelu zmian społecznych, który został stworzony jako ex definitione indyferentny etycznie. Wnioskodawca wyeksponuje wadliwość takiego ujęcia i wysunie postulat zharmonizowania koncepcji społecznej Poppera z pluralizmem etycznym. Aksjologizacja ta przeprowadzona zostanie w oparciu o założenia filozofii etycznej Isaiaha Berlina. Zdaniem wnioskodawcy jest to bowiem jedyna perspektywa etyczna zgodna zarówno ze scjentystycznym poglądem Poppera o jedności metody naukowej jak i z jego antymetafizyczną wizją nauk społecznych. Tym samym modyfikacja w duchu pluralistycznym przyczyni się do wzmocnienia fundamentów filozofii Poppera uodparniając ją na zarzuty w kwestii jej moralnej indyferencji.

Finalnym wymiernym efektem planowanej pracy badawczej będzie publikacja książki dotyczącej aksjologizacji teorii społecznej Poppera. Ponadto wnioskodawca przygotuje i opublikuje cztery artykuły naukowe w języku polskim i angielskim, których przedmiotem będą m. in. kwestia aktualności idei społeczeństwa otwartego i cząstkowej inżynierii społecznej w dobie globalizacji oraz przyczyny praktycznego sukcesu refleksji społecznej George'a Sorosa.

Zdaniem wnioskodawcy wzmocnienie teoretycznych fundamentów idei cząstkowej inżynierii społecznej stanowić będzie istotną podstawę do prowadzenia dalszych prac badawczych nad pożądanymi modelami przemian społecznych.

Description [ENG]

The intention of the applicant within the forthcoming monograph is the reconstruction of the philosophical and political views of Karl Popper, in order to undergo a critical analysis of its basic axiological assumptions. The applicant shall submit an original concept based on the postulate of enrichment of the axiological aspect of Popper's social philosophy in the spirit of Isaiah Berlin's ethical pluralism.

In the planned monograph applicant shall demonstrate a practical importance of conducted research. With all the presented arguments will emerge the theory of an open society as a philosophy which is significant and pragmatic confirmation of which seem to be successes by George Soros. Undisputed real potential to influence the improvement of the quality of human existence speaks clearly, in the opinion of the applicant, to the benefit of this philosophy. The political thought of Karl Poper is also extremely valid, and planned research work demonstrates the unflagging need to promote the idea of open society in the world.

Analysis of the literature leads to the conclusion that this view has not yet been taken up and developed within any socio-philosophical concept. The only scientific work on the axiologisation of Popper's social theory, known to the applicant, is article by Sandra Pralong: 'Minima Moralia. Is there an ethics of the open society?' published in Popper's Open Society After Fifty Years: The Continuing Relevance of Karl Popper by Ian Jarvie and Sandra Pralong. However, that article does not constitute an exhaustive analysis of the problem. Thus, the effect of the proposed research will be the world's first monograph moving in a comprehensive manner the issue of "opening" Popper's social theory on values and will be a pioneering contribution to the development of political thought.

The applicant intends to put the above goals, leading the research on a few levels.
The first is research on the Popperian philosophy of science. The Applicant shall examine the non-inductive model of the acquisition of scientific knowledge, and the evolution of Popper's views on this matter. The applicant will present arguments for the thesis that the distinguishing features of Popper's thought in comparison to other philosophical systems are consistency and uniformity, which make it impossible to properly interpret any of its parts without knowing, at least in outline, the other.

Subsequently, the applicant shall undergo the critical analysis of the basic assumptions of Poppers social philosophy. As part of this section the applicant shall submit a detailed reconstruction of the philosophical and axiological foundations of the analyzed concepts. The central point of discussion will be the critique of axiological layer of Popper's social theory, especially the part where the Popperian scientism leads him to adopt a vision of society which is axiologically indifferent ergo to build a society which is largely closed. Popper's indifference to ethical issues is, in the opinion of the applicant, the biggest weakness of this theory and puts it on a number of important objections, undermining its theoretical and pragmatic layer.

At this stage, the applicant will review the practical aspect of the philosophy of Karl Popper, who has been repeatedly accused of excessive concentration on purely theoretical issues and the lack of references to the socio-political reality. The issue of the quantifiable effects of Popper's social vision will be based on the example of theoretical reflection and practical achievements of the Hungarian financier and philanthropist George Soros. Soros, a student of Popper, who used the Popperian social philosophy and philosophy of science, repeatedly stressed that all his success, economical and above all social, owes largely to applying the teachings of his master, Karl Popper.

The subject of the final, summary stage, crucial for meeting the target of research, is to present an original concept of the applicant. Its subject is the proposal to modify the axiological aspect of Popper's social theory, and especially "the opening of the 'Popperian model of social change, which was created as ethically indifferent. The applicant shall present disadvantages of such an approach and and attempt to harmonize Poppers social philosophy with ethical pluralism. Such axiologization will be carried out based on the assumptions of ethical philosophy of Isaiah Berlin. According to the applicant it is the only ethical perspective consistent both with Popper's view of the unity of scientific and with his antimetaphylical vision of the social sciences. Thus, modification in the spirit of ethical pluralism will strengthen the foundations of the philosophy of Popper.