Teoria argumentacji a rozumowania prawnicze w konstytucyjnym państwie prawa

 
Nr rejestracyjny: 2015/17/B/HS5/00457
Podtyp wniosku: OPUS
Panel: HS5 – Normy i władza: prawo, nauki o polityce, polityka regionalna i społeczna
Tytuł projektu: Teoria argumentacji a rozumowania prawnicze w konstytucyjnym państwie prawa
Kierownik: dr hab. Andrzej Grabowski
Wykonawcy: dr hab. Monika Florczak-Wątor, dr Justyna Holocher, dr Michał Araszkiewicz, dr Marcin Krzemiński, dr Rafał Michalczak, mgr Aleksandra Dębowska, mgr Maciej Pach, mgr Oskar Pogorzelski, mgr Magdalena Latacz
Podmiot realizujący: Uniwersytet Jagielloński\Wydział Prawa i Administracji
Koszt ogółem 867 360
Termin rozpoczęcia umowy 2016-04-01
Termin zakończenia umowy 2019-03-31

Opis [PL]

Projekt badawczy ma przede wszystkim służyć realizacji celów poznawczych – lepszemu zrozumieniu istoty rozumowań prawniczych w konstytucyjnym państwie prawa. Jego wpływ na rozwój polskich nauk prawnych wynikać będzie z nowatorskiego charakteru projektu – po raz pierwszy, nie tylko w polskim prawoznawstwie, kompleksowej analizie argumentacyjnej poddane zostaną rozumowania prawnicze przeprowadzane przez prawników w instytucjonalnych ramach konstytucyjnego państwa prawa, istotnie różnych od ram państwa prawa. Z uwagi na zakres prowadzonych badań, ich rezultaty będą nadawały się do wykorzystania nie tylko w obrębie teorii i filozofii prawa, lecz także dogmatyki prawa konstytucyjnego. Ponadto, dzięki projektowi stworzona zostanie możliwość modyfikacji bardzo pozytywistycznego i formalistycznego paradygmatu nauk prawnych, aktualnie dominującego w polskiej kulturze prawnej.

 

Celem projektu badawczego jest krytyczna analiza możliwości zastosowania teorii argumentacji prawniczej do modelowej analizy podstawowych typów rozumowań prawniczych (tj. rozumowań aplikacyjnych, interpretacyjnych i walidacyjnych) we współczesnym konstytucyjnym państwie prawa. Sprawdzenie zasadności tej hipotezy w postaci analizy rozumowań prawniczych, zarówno przeprowadzanych podczas postępowań sądowych (w sądach powszechnych i konstytucyjnych), jak i mających miejsce w prawoznawczych rozważaniach dogmatycznych, umożliwi rozwiązanie szeregu problemów szczegółowych, związanych z interpretacją prawniczą, rozstrzygnięciami walidacyjnymi i sądowym stosowaniem prawa, które w sposób niezadawalający stara się rozstrzygnąć tradycyjna teoria rozumowań prawniczych, osadzona w paradygmacie pozytywizmu prawniczego. Najważniejszym z tych problemów jest zrozumienie istoty poszczególnych rozumowań prawniczych w aktualnym kontekście konstytucyjnego państwa prawa, w którym najważniejszą rolę odgrywają zasady prawa, bezpośrednio wpływające na rozstrzygnięcia kwestii interpretacyjnych („interpretacja ważeniowa”), walidacyjnych (materialne kryteria obowiązywania) i aplikacyjnych (ograniczenie sfery dyskrecjonalności sędziowskiej, jednolitość orzecznictwa).

 

Neokonstytucjonalna teoria konstytucyjnego państwa prawa rozwijana jest dopiero od kilkunastu lat, lecz fenomen konstytucyjnego państwa prawa wiązany jest z ustanowieniem nowych, post-autorytarnych konstytucji we Włoszech (1947), Niemczech (1949), Portugalii (1976), Hiszpanii (1978) oraz w wielu państwach Ameryki Łacińskiej (Nikaragua 1987, Brazylia 1988, Kolumbia 1991, Paragwaj 1992, Peru 1993, Argentyna 1994, Wenezuela 1999, Ekwador 2008, Boliwia 2009). Można zatem przyjąć, że stopniowy proces konstytucjonalizacji współczesnych porządków prawnych, aczkolwiek zdefiniowany dopiero pod koniec ubiegłego stulecia, rozpoczął się również w latach pięćdziesiątych XX wieku. Nie wymaga również głębszego uzasadnienia to, że także polska Konstytucja z 1997 roku zalicza się do grupy post-autorytarnych konstytucji, prowadzących zdaniem neokonstytucjonalistów do stopniowej konstytucjonalizacji porządku prawnego i gruntownej zmiany charakteru podstawowych rozumowań prawniczych, związanej z transformacją państwa prawa w państwo sędziowskie. Niestety, pomimo że sama idea konstytucjonalizacji była już przedmiotem refleksji polskiej nauki prawa, w szczególności dogmatyków prawa konstytucyjnego, neokonstytucyjna teoria prawa nie doczekała się jeszcze naukowego opracowania w obrębie polskiego prawoznawstwa.

 

Teorie argumentacji prawniczej, tworzone od lat pięćdziesiątych XX wieku, stały się istotnym elementem nurtu antypozytywistycznego współczesnej teorii prawa. Pomimo tego, że także bardzo liczni polscy teoretycy prawa przyczynili się do ich rozwoju, analizując w perspektywie argumentacyjnej różne typy, problemy i aspekty rozumowań prawniczych, brak w literaturze polskiej kompleksowego opracowania, poświęconego argumentacyjnej teorii rozumowań prawniczych. Także w literaturze światowej monografie poświęcone tej tematyce należą do rzadkości; w literaturze europejskiej odnajdujemy raptem trzy monografie na temat teorii argumentacji prawniczej. Jak łatwo zauważyć, dotychczasowy stan wiedzy, szczególnie w obrębie nauki polskiej, uznać należy za wysoce niezadawalający, a zaplanowane w ramach projektu nowatorskie badania posłużą wypełnieniu wielu luk w bardzo ważnej sferze refleksji prawniczej, dotyczącej rozumowań prawniczych w konstytucyjnym państwie prawa. Ponadto, proponowany projekt badawczy doskonale wpisuje się w program interdyscyplinarnej „Polskiej Szkoły Argumentacji”, której Manifest został niedawno opublikowany oraz w ważny obszar prawoznawczych badań interdyscyplinarnych na styku analitycznej teorii prawa i dogmatyki prawa konstytucyjnego.

 

Główna hipoteza badawcza projektu głosi, że modele rozumowań prawniczych, oparte na dorobku teoretyków argumentacji prawniczej, umożliwiają bardziej adekwatne ujęcie i zrozumienie istoty rozumowań prawniczych, ich metod oraz technik, niż tradycyjne, pozytywistycznie zorientowane metody analizy rozumowań aplikacyjnych, interpretacyjnych i walidacyjnych, wywodzące się z juristische Methodenlehre. W szczególności, w kontekście współczesnej przemiany państwa prawa (Rechtsstaat) w konstytucyjne państwo prawa, z jaką mamy do czynienia w Europie kontynentalnej, przyjmujemy hipotezę, że w obrębie antyformalistycznego nurtu teorii argumentacji prawniczej za najbardziej użyteczne należy uznać modele rozumowań prawniczych bazujące na retoryczno-topicznych teoriach argumentacji prawniczej, natomiast w ramach nurtu formalistycznego – modele opracowane w ramach podejścia informatyczno-komputerowego, bazującego na logikach nieklasycznych (niemonotonicznych, podważalnych) i związanego z kierunkiem badawczym zwanym „Sztuczna Inteligencja i Prawo”. 

Description [ENG]

The research project has purely cognitive objectives; namely, to understand better the nature of juristic reasoning in a constitutional rule-of-law state. Presumably, the project will influence the legal science in Poland because of its innovative character: for the first time, not only within Polish jurisprudence, the juristic reasoning in the frame of the constitutional Rechtsstaat (in many points different from the rule-of-law state) will be extensively analysed from the argumentative perspective. On account of such a context of research work, the results of investigations will be useful not only for legal theorist and philosophers, but also for the dogmaticians of constitutional law. Moreover, the possiblity of the modification of a very positivist and formalistic paradigm of legal sciences, which is nowadays dominant in Polish legal culture, will be provided.

 

The objective of the research project is a critical inquiry on the possibility of applying the theory of legal argumentation for the model analysis of some basic types of juristic reasoning (i.e. the applicative, interpretive and validity reasoning) in the contemporary constitutional rule-of-law state. The examination of this possibility by means of the argumentative analysis of legal reasoning, which take place during judicial proceedings (in civil courts and constitutional tribunals) or in legal dogmatics’ studies, will enable us to resolve many particular problems, related to legal interpretation, decisions on legal validity and the judicial application of law, which the traditional theory of juristic reasoning, grounded on the paradigm of legal positivism, is trying to resolve in a currently unsatisfactory way. The most important problem is to correctly understand the nature of the various types of juristic reasoning in the present context of an emergence of the constitutional law-of-law state, in which the most important role is played by legal principles, which directly influence the solutions of the interpretive questions (the legal interpretation is based on weighing), validity problems (the material criteria of legal validity), and the problems related to the law application (the restriction of the judicial discretion and the uniformity of jurisdiction).

 

Although the neocontitutional theory of the constitutional rule-of-law state is being developed from the 1990s, the phenomenon of the constitutional Rechtsstaat is linked to the establishment of the new, post-authoritarian constitutions in Italy (1947), Germany (1949), Portugal (1976), Spain (1978) and in the numerous states of Latin America (Nicaragua 1987, Brazil 1988, Columbia 1991, Paraguay 1992, Peru 1993, Argentina 1994, Venezuela 1999, Ecuador 2008, Bolivia 2009). Therefore, it can be stated that the gradable process of the “constitutionalization” of the contemporary democratic legal orders, notwithstanding that it was defined quite recently, has begun in the 1950s as well. Unfortunately, although the very concept of constitutionalisation has been already a subject matter of the scientific reflexion of the Polish dogmaticians of the constitutional law, and – arguably – also the Polish Constitution from 1997 belongs to the category of post-authoritarian constitutions, the neoconstitutional theory of legal systems was so far totally ignored by the Polish legal science.

 

The theories of legal argumentation, elaborated from the 1950s, have become an important element of the anti-positivistic trend of the contemporary analytical legal theory. Despite of the fact that also the numerous Polish legal theoreticians have worked on this field, by analysing various types, problems and aspects of juristic reasoning from the argumentative perspective, in the Polish jurisprudential literature we do not find any comprehensive work, dealing in a complete way with the argumentation theory of juristic reasoning. Also in the foreign literature of the subject the monographs on legal argumentation theory are very rare; for instance, within the European jurisprudential literature we can indicate only three monographs directly and fully devoted to the theory of legal argumentation. The abovementioned facts show that the state of the art is quite unsatisfactory, in particular within the Polish legal science, and the research planned in the project will try to fill the gap in such an important sphere of legal cognition, related to the very nature of juristic reasoning in the constitutional rule-of-law state. Moreover, the research project is fully compatible with the programme of the interdisciplinary Polish School of Argumentation, the Manifesto of which has been recently published, and deals with the important sphere of the interdisciplinary jurisprudential investigations on the boundry between the analytical legal theory and the dogmatics of constitutional law.

 

The main research hypothesis of the project is that the model analysis of juristic reasoning, based on the theory of legal argumentation, make possible the more adequate determination and comprehension of the nature of juristic reasoning than the traditional, positivistically oriented methods of the analysis of the applicative, interpretive and validity reasoning, provided by the juristische Methodenlehre. In particular, in the context of the transformation of a rule-of-law state (Rechtsstaat) into a constitutional rule-of-law state, which takes place in the continental Europe, we assume that the most useful within the antiformalistic theories of legal argumentation are the models of juristic reasoning elaborated in the frames of the rhetorical-topical theories of legal argumentation; whilst within the formalistic theories – the models provided by the proponents of a computational (informatics) study of argumentation, based on the non-classic logic (non-monotonic and defeasible logics), and correlated with the studies of the “AI&Law” movement. 

Oferty pracy w ramach projektu

Konkurs na stanowisko ASYSTENTA (post-doc)
Termin rozpoczęcia konkursu: 15 maja 2019 r.
Termin składania zgłoszeń upływa z dniem: 15 czerwca 2019 r.
Termin rozstrzygnięcia konkursu nastąpi do dnia: 20 czerwca 2019 r.

Wymagania:
Do konkursu mogą przystąpić osoby, które spełniają wymogi określone w art. 113, 116 ust. 2 pkt 4) ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce spełniające następujące wymogi kwalifikacyjne:
  • posiadają co najmniej stopień naukowy doktora nauk prawnych, ze specjalnością teoria prawa
  • wysoka ocena pracy doktorskiej lub habilitacyjnej,
  • czynny udział w życiu naukowym przejawiający się w szczególności w wystąpieniach na konferencjach i sympozjach,
  • pozytywna opinia kierownika zakładu/katedry lub opiekuna naukowego o kwalifikacjach i predyspozycjach kandydata do pracy naukowej,
  • kompetencje naukowe i badawcze w zakresie analitycznej teorii prawa, ze szczególnym uwzględnieniem problematyki związków prawa z moralnością oraz argumentacji prawniczej w konstytucyjnym państwie prawa


  • Kandydaci przystępujący do konkursu winni złożyć w Dziekanacie Wydziału Prawa i Administracji UJ, Kraków, ul. Gołębia 24, pok. 60 następujące dokumenty:
  • podanie,
  • życiorys,
  • kwestionariusz osobowy,
  • odpis dyplomu doktorskiego,
  • ewentualny wykaz publikacji (z podaniem wydawnictwa i ilości stron),
  • informację o ewentualnie realizowanych zajęciach dydaktycznych,
  • formularz ostatniej okresowej oceny, jeżeli kandydat takiej ocenie podlegał,
  • opinię kierownika zakładu lub opiekuna naukowego o predyspozycjach do pracy nauczyciela akademickiego (z uwzględnieniem wyników ankiet studenckich, jeżeli kandydat takiej ocenie podlegał) oraz o działalności naukowej kandydata,
  • oświadczenie stwierdzające, że UJ będzie podstawowym miejscem pracy w przypadku wygrania konkursu,
  • oświadczenie w trybie art. 113 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.
  • oświadczenie o znajomości i akceptacji zasad dotyczących własności intelektualnej i ochrony prawnej dóbr intelektualnych.
  • informację o przetwarzaniu danych osobowych.

  • Druki oświadczeń można pobrać na stronie: http://www.dso.uj.edu.pl/druki-do-pobrania/dokumenty-dla-kandydatow-pracownikow

    W dniu 17 czerwca 2019 r. zebrała się komisja powołana dla rozstrzygnięcia konkursu na stanowisko „Asystenta (post-doc)” w projekcie „Teoria argumentacji a rozumowania prawnicze w konstytucyjnym państwie prawa” NCN Opus nr Dec 2015/17/B/HS5/00457 (numer Wykonawcy z wniosku o dofinansowanie: Wykonawca nr 4). Skład komisji:
  • Dr hab. Andrzej Grabowski, prof. UJ - przewodniczący komisji, kierownik projektu
  • Prof. dr hab. Krzysztof Płeszka
  • Dr hab. Monika Florczak-Wątor, prof. UJ

  • Do konkursu zgłosił się 1 kandydat:
    Pan dr Filip Gołba
    Po rozpatrzeniu nadesłanych przez kandydatów dokumentów oraz zgodnie z Regulaminem przyznawania stypendiów w projektach finansowanych ze środków Narodowego Centrum Nauki komisja przydzieliła punkty w następujący sposób:
    Imię i nazwisko kandydata: Filip Gołba
    Osiągnięcia naukowe 3 pkt
    Wyróżnienia 1 pkt K
    ompetencje* 2 pkt
    Łączna liczba punktów 6 pkt Komisja zdecydowała o zaakceptowaniu kandydatury Pana dr. Filipa GOŁBY.

    W dniu 24 X 2017 zebrała się komisja powołana dla rozstrzygnięcia konkursu na stanowisko „studenta – stypendysty” w projekcie „Teoria argumentacji a rozumowania prawnicze w konstytucyjnym państwie prawa” NCN Opus nr Dec 2015/17/B/HS5/00457 (numer Wykonawcy z wniosku o dofinansowanie: Wykonawca nr 10). Skład komisji:
  • Dr hab. Andrzej Grabowski, prof. UJ - przewodniczący komisji, kierownik projektu
  • Prof. dr hab. Tomasz Gizbert-Studnicki
  • Prof. dr hab. Krzysztof Płeszka
  • Do konkursu zgłosił się 1 kandydat:
  • Pani Zuzanna Krzykalska
  • Po rozpatrzeniu nadesłanych przez kandydatów dokumentów oraz zgodnie z Regulaminem przyznawania stypendiów w projektach finansowanych ze środków Narodowego Centrum Nauki komisja przydzieliła punkty w następujący sposób:
  • Imię i nazwisko kandydata Zuzanna Krzykalska
  • Osiągnięcia naukowe 2 pkt
  • Wyróżnienia 1 pkt
  • Kompetencje* 3 pkt
  • Łączna liczba punktów 6 pkt
  • Komisja zdecydowała o zaakceptowaniu kandydatury Pani Zuzanny Krzykalskiej.