USTAWA Z 8 VII 1935 R. O WYBORZE PREZYDENTA RZECZYPOSPOLITEJ [WYCIĄG]

(Dz.U.R.P. Nr 47, poz. 321)

CZĘŚĆ I

Zgromadzenie Elektorów

Rozdział I
Zwołanie Zgromadzenia Elektorów

Art. l. (l) Zgromadzenie Elektorów zwołuje Prezydent Rzeczypospolitej.

(2) W zarządzeniu o zwołaniu Zgromadzenia Elektorów oznaczone będą miejsce i termin Zgromadzenia.
(3) Termin Zgromadzenia ma przypaść nie wcześniej niż na siódmy dzień po ogłoszeniu zarządzenia, nie później jednak niż na piętnasty dzień przed upływem okresu urzędowania Prezydenta Rzeczypospolitej.

(4) Zarządzenie o zwołaniu Zgromadzenia Elektorów ogłoszone będzie w Dzienniku Ustaw oraz doręczone w odpisach Marszałkom Izb Ustawodawczych.

Rozdział II
Wybór Elektorów

Art. 2. (l) Na trzy dni przed terminem Zgromadzenia Elektorów Sejm i Senat zbiorą się, każdy z osobna, na zaproszenie swych Marszałków celem dokonania wyboru elektorów.
(2) Wszelkie obrady są niedopuszczalne, a uchwały, nie przewidziane ustawą niniejszą - z mocy samego prawa nieważne.

Art. 3. (l) Sejm wybiera pięćdziesięciu elektorów. Senat zaś dwudziestu pięciu - w głosowaniu na listy.
(2) Listy kandydatów na elektorów zgłaszane będą na piśmie na ręce Marszałka.
(3) Lista ma być podpisana przez ośmiu co najmniej posłów bądź senatorów.
(4) Liczba kandydatów na liście nie może być wyższa od ilości mandatów elektorskich, przypadających na daną Izbę.
(5) Każdy poseł lub senator może podpisać tylko jedną listę.

Art. 4. (l) W razie zgłoszenia jednej tylko listy kandydatów albo kilku list, z ogólną liczbą kandydatów, nie większą od ilości mandatów, przypadających na daną Izbę, głosowanie nie odbędzie
się, a za wybranych uważa się wszystkich zgłoszonych kandydatów.
(2) W razie zgłoszenia kilku list o łącznej liczbie kandydatów większej od ilości mandatów, przypadających na daną Izbę, Marszałek zarządzi odczytanie list i głosowanie.

Art. 5. (l) Po zarządzeniu głosowania jeden z sekretarzy odczytuje spis posłów bądź senatorów, którzy, podchodząc do Prezydjum, składają głosy.
(2) Każdy poseł lub senator może oddać głos tylko na jedną listę.
(3) Karta do głosowania ma zawierać nazwisko co najmniej czołowego kandydata.

Art. 6. (l) Po zamknięciu głosowania sekretarze obliczą głosy i dokonają podziału mandatów w sposób następujący:
(2) Liczby głosów ważnych, oddanych na poszczególne listy, dzieli się przez 4; każda lista otrzymuje ilość mandatów równą ilorazowi, przy czem ułamków nie bierze się w rachubę.
(3) Pozostałą ilość mandatów otrzymuje lista, która uzyskała bezwzględną większość głosów; gdyby żadna lista większości tej nie uzyskała, otrzymują po jednym z pozostałych mandatów listy, na które oddano największą liczbę głosów.
(4) Gdyby w wyniku podziału łączna ilość mandatów, przypadających poszczególnym listom w Sejmie, wyniosła ponad 50, rozstrzygnie los, którym listom będą odjęte mandaty, przewyższające tę liczbę.

Art. 7. (l) Mandaty, przypadające poszczególnej liście, otrzymują kandydaci według kolejności, w której umieszczeni są na liście.
(2) Jeżeli kandydata wybrano z kilku list - los rozstrzyga, z której listy otrzymuje mandat.

Art. 8. Wynik wyborów Marszałek poda Izbie do wiadomości i zawiadomi niezwłocznie elektorów o wyborze.

Art. 9. Elektora nie można pozbawić wolności w okresie czasu od wyboru do wygaśnięcia mandatu.

Art. 10. Elektorom służy prawo bezpłatnego przejazdu państwowemi środkami komunikacji od miejsca pobytu do miejsca siedziby Zgromadzenia Elektorów i z powrotem do miejsca zamieszkania.

Rozdział III
Wybór kandydata na Prezydenta Rzeczypospolitej przez Zgromadzenie Elektorów

Art. 11. (l) Zgromadzenie Elektorów zajmuje się wyłącznie wyborem kandydata na Prezydenta Rzeczypospolitej.
(2) Wszelkie obrady są niedopuszczalne, a uchwały, nie przewidziane ustawą niniejszą - z mocy samego prawa nieważne.

Art. 12. Zgromadzeniu Elektorów przewodniczy Marszałek Senatu, w razie zaś jego nieobecności lub sprawowania przezeń zastępczo funkcyj Prezydenta Rzeczypospolitej - Marszałek Sejmu; nadto w skład Prezydjum wchodzą trzej sekretarze, powołani z pośród elektorów przez Zgromadzenie na wniosek Przewodniczącego.

Art. 13. (l) Przewodniczący czuwa nad powagą Zgromadzenia Elektorów.
(2) Elektorowi zakłócającemu spokój Przewodniczący może udzielić upomnienia, a w razie dalszego niewłaściwego zachowania się elektora - wykluczyć go z posiedzenia.

Art. 14. (l) Do prawomocności uchwał Zgromadzenia Elektorów niezbędna jest obecność Przewodniczącego i co najmniej połowy ustawowej liczby elektorów.
(2) W razie stwierdzenia przez Przewodniczącego z własnej inicjatywy lub na żądanie jednego z elektorów braku quorum, Przewodniczący odroczy posiedzenie na czas, który sam oznaczy, jednak nie dłuższy niż 24 godziny.

Art. 15. Na posiedzeniu Zgromadzenia Elektorów mogą być obecni wyłącznie elektorzy.

Art. 16. (l) Posiedzenie Zgromadzenia Elektorów rozpoczyna się od złożenia przez elektorów ślubowania następującej treści:
„Ślubuję uroczyście i zaręczam honorem, że przy wyborze kandydata na Prezydenta Rzeczypospolitej kierować się będę troską o dobro Państwa Polskiego".
(2) Odmowa ślubowania lub ślubowanie z zastrzeżeniem równoznaczne jest z odmową uczestniczenia w Zgromadzeniu Elektorów.

Art. 17. (l) Po złożeniu ślubowania przez elektorów, Przewodniczący wezwie obecnych do zgłaszania na piśmie kandydatów na Prezydenta Rzeczypospolitej.
(2) Zgłoszenie ma być podpisane przez ośmiu co najmniej elektorów.
(3) Każdy elektor może podpisać tylko jedno zgłoszenie.

Art. 18. Przewodniczący podaje do wiadomości Zgromadzenia nazwiska zgłoszonych kandydatów, po czem zarządza głosowanie.

Art. 19. (l) Po zarządzeniu głosowania jeden z sekretarzy odczytuje spis elektorów, którzy, podchodząc do Prezydjum, - składają głosy.
(2) Karty do głosowania zawierać mają imię i nazwisko jednego ze zgłoszonych kandydatów.

Art. 20. (l) Po zamknięciu głosowania sekretarze obliczą głosy.
(2) Wynik głosowania Przewodniczący poda Zgromadzeniu do wiadomości.

Art. 21. Za wybranego uważa się kandydata, który uzyskał bezwzględną większość ważnie oddanych głosów.

Art. 22. (l) Jeżeli w pierwszem głosowaniu żaden z kandydatów nie uzyskał bezwzględnej większości ważnie oddanych głosów. Przewodniczący zarządzi powtórne głosowanie, przy czem kandydat, który otrzymał najmniejszą liczbę głosów w pierwszem głosowaniu, będzie wyłączony od wyboru.
(2) Jeżeli i drugie głosowanie nie da wyniku, zarządza się trzecie, a w razie potrzeby i dalsze, przyczem przy każdem następnem głosowaniu wyłącza się tego z kandydatów, który w poprzedniem uzyskał najmniejszą liczbę głosów.
(3) Jeżeli kilku kandydatów uzyskało tę samą najmniejszą liczbę głosów - los rozstrzyga, którego z nich wyłączy się od wyboru.
(4) Jeżeli kandydaci otrzymali równą liczbę głosów - zarządza się głosowanie powtórne; jeżeli powtórne głosowanie da ten sam wynik - los rozstrzyga, którego z kandydatów wyłączy się od wyboru.

Art. 23. Imię i nazwisko wybranego kandydata na Prezydenta Rzeczypospolitej Przewodniczący poda Zgromadzeniu do wiadomości.

Art. 24. (l) Z przebiegu Zgromadzenia Elektorów sporządza się protokół.
(2) Protokół zatwierdza Zgromadzenie Elektorów zwykłą większością głosów.
(3) Każdy elektor może zgłosić na piśmie sprostowanie do protokołu; nad zgłoszonemi sprostowaniami Zgromadzenie głosuje bez dyskusji.

Art. 25. Po zatwierdzeniu protokołu Przewodniczący zamknie posiedzenie Zgromadzenia Elektorów, wręczając niezwłocznie odpis protokołu Prezesowi Rady Ministrów.

Art. 26. O wyniku wyborów Przewodniczący Zgromadzenia Elektorów złoży sprawozdanie ustępującemu Prezydentowi Rzeczypospolitej.

Art. 27. (l) Prezes Rady Ministrów oznajmi o dokonanym wyborze kandydatowi na Prezydenta Rzeczypospolitej.
(2) Jeżeli kandydat na Prezydenta Rzeczypospolitej w ciągu trzech dni nie przyjmie wyboru, Prezes Rady Ministrów zawiadomi o tem Przewodniczącego Zgromadzenia, który wyznaczy niezwłocznie posiedzenie w celu wyboru innego kandydata.

Art. 28. Jeżeli ustępujący Prezydent Rzeczypospolitej złoży na ręce Prezesa Rady Ministrów oświadczenie na piśmie, że nie zamierza skorzystać z prawa wskazania kandydata albo w przepisanym terminie siedmiodniowym nie wskaże innego kandydata - Prezes Rady Ministrów ogłosi o tem w Dzienniku Ustaw, stwierdzając jednoczesne, że postępowanie wyborcze zostało ukończone i że kandydat Zgromadzenia Elektorów został obrany na Prezydenta Rzeczypospolitej.

CZĘŚĆ II
Głosowanie powszechne

Rozdział I
Wskazanie kandydata na Prezydenta Rzeczypospolitej przez ustępującego Prezydenta

Art. 29. Ustępujący Prezydent Rzeczypospolitej, korzystając z prawa wskazania przez siebie kandydata na Prezydenta Rzeczypospolitej, zarządzi głosowanie powszechne w ciągu siedmiu dni od wyboru kandydata przez Zgromadzenie Elektorów.

Art. 30. (l) Akt zarządzenia głosowania powszechnego będzie ogłoszony w Dzienniku Ustaw i ma zawierać:
a) oznaczenie dnia głosowania;

b) imiona i nazwiska kandydatów, wskazanych przez ustępującego Prezydenta Rzeczypospolitej i przez Zgromadzenie Elektorów.
(2) Głosowanie ma się odbyć w niedzielę, nie później niż trzydziestego dnia po zarządzeniu głosowania powszechnego.

Rozdział II
Prawo wybierania

Art. 31. W głosowaniu powszechnem biorą udział obywatele bez różnicy płci, którzy przed dniem zarządzenia głosowania powszechnego ukończyli lat 24 i nie są pozbawieni prawa wybierania do Sejmu.

Art. 32. (l) Każdy wyborca otrzyma legitymację wyborczą od przełożonego gminy, w której zamieszkiwał w przededniu zarządzenia głosowania powszechnego.
(2) Legitymacje wyborcze będą wystawione w ciągu piętnastu dni od zarządzenia głosowania powszechnego i doręczone wyborcom najpóźniej dziewiątego dnia przed dniem głosowania.
(3) Obywatelom polskim, zamieszkałym w przededniu zarządzenia głosowania powszechnego na obszarze Wolnego Miasta Gdańska, legitymacje wyborcze wystawi Komisarz Rządu w Gdyni.

Art. 33. (l) Każdy obywatel, mający prawo uczestniczenia w głosowaniu powszechnem, może najpóźniej szóstego dnia przed dniem głosowania wnieść reklamację do przełożonego gminy z powodu niedoręczenia legitymacji wyborczej uprawnionemu do głosowania.
(2) Reklamacje wnoszone będą na piśmie lub ustnie do protokołu ze wskazaniem dowodów.
(3) Reklamacje będą załatwiane niezwłocznie; w razie potrzeby przełożony gminy może zażądać przedłożenia a także uzupełnienia dowodów.

Art. 34. Wyborcy, któremu, pomimo reklamacji, nie doręczono legitymacji wyborczej najpóźniej czwartego dnia przed dniem głosowania, służy zażalenie do władzy, sprawującej bezpośredni nadzór nad czynnościami przełożonego gminy z zakresu administracji rządowej.

Rozdział IV
Głosowanie

Art. 44. Głosowanie odbywa się jednego dnia w calem Państwie.

Art. 45. Akt głosowania przeprowadza obwodowa komisja wyborcza z zastosowaniem przepisów ordynacji wyborczej do Sejmu o głosowaniu, jeżeli ustawa niniejsza inaczej nie stanowi.

Art. 46. Podczas aktu głosowania i ustalania jego wyniku w lokalu wyborczym mogą być obecni mężowie zaufania, zgłoszeni po jednym na obwód przez każdego z komisarzy wyborczych.

Art. 47. Głosowanie odbywa się w następujący sposób: Wyborca wręcza przewodniczącemu swą legitymację wyborczą; po oderwaniu odcinka kontrolnego przewodniczący zwraca wyborcy legitymację wyborczą i daje mu kopertę urzędową oraz kartę do głosowania; wyborca oznaczy następnie kreską na karcie nazwisko kandydata, na którego pragnie oddać głos, po czem po włożeniu karty do koperty wręczy kopertę przewodniczącemu, który w obecności wyborcy wrzuci ją do urny.
[...]

Rozdział VI
Ustalenie wyniku głosowania w województwie

Art. 52. (l) Wojewódzka komisja wyborcza w trzecim dniu po głosowaniu przystąpi do ustalenia wyniku głosowania w województwie.
(2) Czynności te wojewódzka komisja wyborcza rozpocznie od zbadania uchwał obwodowych komisyj wyborczych o ważności lub nieważności kwestjonowanych kart do głosowania i, stosowanie do uchwał własnych, ustali ostatecznie wynik głosowania w poszczególnych obwodach.
(3) Nadto wojewódzka komisja wyborcza poprawi jawne błędy arytmetyczne w obliczeniach, o innych zaś uchybieniach uczyni wzmiankę w protokole.
(4) Wojewódzka komisja wyborcza może, w razie potrzeby, wezwać przewodniczących obwodowych komisyj wyborczych do udzielenia wyjaśnień.

Art. 53. (l) Po ukończeniu czynności, przewidzianych w artykule poprzedzającym, wojewódzka komisja wyborcza sporządzi dla całego województwa w dwóch egzemplarzach zestawienie następujących liczb:
a) głosujących,
b) głosów nieważnych,
c) głosów ważnych, oddanych na każdego z kandydatów na Prezydenta Rzeczypospolitej.
(2) Arkusze zestawienia będą podpisane przez przewodniczącego i obecnych członków komisji oraz załączone do protokołu.
[...]

Rozdział VII
Ustalenie wyniku głosowania powszechnego

Art. 55. (l) Państwowa Komisja Wyborcza w piątym dniu po głosowaniu przystąpi do ustalenia wyniku głosowania powszechnego.
(2) Czynność tę Państwowa Komisja Wyborcza rozpocznie od rozpatrzenia uwag do protokołów wojewódzkich komisyj wyborczych.
(3) Gdyby uchwały wojewódzkiej komisji wyborczej, zakwestionowane przez członka tej komisji lub komisarza wyborczego, były niezgodne z przepisami ustawy. Komisja Państwowa sprostuje odpowiednio wyniki głosowania.
(4) Nadto Państwowa Komisja Wyborcza może, w razie potrzeby, wezwać przewodniczących wojewódzkich komisyj wyborczych do udzielenia wyjaśnień.

Art. 56. (l) Po ukończeniu czynności, przewidzianych w artykule poprzedzającym. Państwowa Komisja Wyborcza sporządzi w dwóch egzemplarzach dla każdego województwa i całego Państwa zestawienie następujących liczb:
a) głosujących,
b) głosów nieważnych,
c) głosów ważnych, oddanych na każdego z kandydatów na Prezydenta Rzeczypospolitej.
(2) Jeden arkusz zestawienia, podpisany przez przewodniczącego i obecnych członków komisji, będzie załączony do protokołu, drugi zaś - przesłany Głównemu Urzędowi Statystycznemu.

Art. 57. (l) Po ustaleniu wyniku głosowania powszechnego, Państwowa Komisja Wyborcza stwierdzi wybór Prezydenta Rzeczypospolitej.
(2) Za obranego na Prezydenta Rzeczypospolitej uznany będzie kandydat, który otrzymał większość głosów ważnych, oddanych w calem Państwie.
(3) Gdyby obaj kandydaci na Prezydenta Rzeczypospolitej otrzymali równą liczbę głosów, o wyborze rozstrzyga los, wyciągnięty przez przewodniczącego Państwowej Komisji Wyborczej.

Rozdział VIII
Sprawdzenie ważności głosowania powszechnego

Art. 58. (l) Każdy z członków Państwowej Komisji Wyborczej może przed zamknięciem posiedzenia Komisji zgłosić do protokołu protest przeciwko wyborowi Prezydenta Rzeczypospolitej.
(2) W razie zgłoszenia protestu, przewodniczący Państwowej Komisji Wyborczej odroczy posiedzenie Komisji do czasu rozpoznania protestu, przesyłając niezwłocznie protokół Komisji Sądowi Najwyższemu.

Art. 59. (l) Protesty przeciwko wyborowi Prezydenta Rzeczypospolitej rozpoznaje Sąd Najwyższy w ciągu pięciu dni od zgłoszenia na posiedzeniu jawnem z udziałem prokuratora i zgłaszających protesty, jeżeli się stawią na rozprawę.
(2) O terminie rozprawy Sąd Najwyższy ogłosi za pomocą wokandy, wywieszonej w lokalu Sądu, nikogo na rozprawę nie wzywając.

Art. 60. (l) Sąd Najwyższy na skutek protestu unieważni wybór Prezydenta Rzeczypospolitej:
a) jeżeli zostanie stwierdzone, że dopuszczono się przy głosowaniu powszechnem przestępstw przeciwko głosowaniu w sprawach publicznych;
b) jeżeli głosowanie powszechne przeprowadzone zostało niezgodnie z przepisami ustawy.
(2) Unieważnienie wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej może nastąpić jedynie w przypadku, gdy popełnione przestępstwo lub uchybienie mogło wpłynąć na wynik głosowania powszechnego w całem Państwie.
(3) Sąd Najwyższy może poza tem sprostować wynik głosowania powszechnego, ustalony przez Państwową Komisję Wyborczą niezgodnie z przepisami ustawy.

Art. 61. W razie unieważnienia wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej, Pierwszy Prezes Sądy Najwyższego ogłosi wyrok w gazecie urzędowej.

Art. 62. (l) Ponowne głosowanie powszechne odbędzie się w najbliższą niedzielę po ogłoszeniu wyroku.
(2) Komisje wyborcze przeprowadzą ponowne głosowanie powszechne na podstawie tych samych legitymacyj wyborczych w dotychczasowym, w miarę możności, składzie swych członków.

Rozdział IX
Ogłoszenie o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej

Art. 63. (l) Generalny Komisarz Wyborczy ogłosi w Dzienniku Ustaw o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej niezwłocznie po uprawomocnieniu się uchwały Państwowej Komisji Wyborczej, ustalającej wynik głosowania powszechnego, stwierdzając jednocześnie, że postępowanie wyborcze zostało ukończone.
(2) W tymże terminie Generalny Komisarz Wyborczy prześle w dwóch egzemplarzach odpis protokołu Państwowej Komisji Wyborczej Prezesowi Rady Ministrów, który doręczy go nowo obranemu i ustępującemu Prezydentowi Rzeczypospolitej.

Rozdział X
Ochrona osoby i czci kandydata na Prezydenta Rzeczypospolitej

Art. 64. Kandydaci na Prezydenta Rzeczypospolitej pozostają w okresie czasu do dnia objęcia urzędu przez nowo obranego Prezydenta pod ochroną prawa, służącą Prezydentowi Rzeczypospolitej.
[...]

CZĘŚĆ III
Objęcie urzędu Prezydenta Rzeczypospolitej

Art. 66. (l) Nowo obrany Prezydent Rzeczypospolitej obejmuje urząd w ostatnim dniu okresu urzędowania ustępującego Prezydenta; w razie wcześniejszego zgonu lub zrzeczenia się urzędu przez ustępującego Prezydenta - nowo obrany Prezydent Rzeczypospolitej obejmuje urząd niezwłocznie.
(2) W przypadkach, przewidzianych w art. 21-22 ustawy konstytucyjnej, nowo obrany Prezydent Rzeczypospolitej obejmie urząd niezwłocznie po ukończeniu postępowania wyborczego.
(3) W razie opróżnienia się urzędu Prezydenta Rzeczypospolitej podczas wojny, następca Prezydenta obejmuje niezwłocznie urząd prezydenta Rzeczypospolitej.
(4) Akt objęcia urzędu będzie ogłoszony w Dzienniku Ustaw

Tekst źródłowy — Ćwiczenia z Historii ustroju Polski — USTAWA Z DNIA 8 VII 1935 R. O WYBORZE PREZYDENTA RZECZYPOSPOLITEJ — materiały do zajęć grup B. Migdy [oprac. Bartłomiej Migda]

| powrót | tekst - dokument Word'a |