Z końcem zeszłego roku w wydawnictwie Wydziału Prawa Uniwersytetu w Ołomuńcu został ogłoszony podręcznik "Prawo rzymskie. U podstaw prawa prywatnego" w języku czeskim. Przekładu podjął się Petr Dostalik, który rozszerzył książkę o rozdział poświęcony tradycji prawa rzymskiego na czeskich ziemiach oraz uzupełnił odniesieniami do obu czeskich kodeksów cywilnych: zarówno starego, jak i tego, który wszedł w życie z początkiem 2014 roku.

Právo římské. Základy soukromého práva, Wojciech Dajczak, Tomasz Giaro, Franciszek Longchamps de Bérier; české vydání: Petr Dostalík, Iuridicum Olomoucense, Olomouc 2013, stron 424.

„Konsensus konstytucyjny[…] już w pierwszym artykule nowej ustawy zasadniczej kazał w 1997 roku zadeklarować: ‘Rzeczpospolita Polska jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli’. Konstytucja kwietniowa mówiła o „wspólnym dobru”, co podkreślało obowiązki wobec państwa oraz jego prymat w stosunku do wspólnoty narodowej. Natomiast dobro wspólne to całokształt warunków życia społecznego, które pełniej pozwalają grupom i poszczególnym ich członkom integralnie się rozwijać oraz osiągać doskonałość. Poszukiwanie dobra wspólnego było widoczne na rożnych etapach dziejów, co wskazuje na stałą antropologiczną, wynikającą ze społecznej natury człowieka. Historyczne doświadczenie potwierdza pragmatyka porządku prawnego.” (Słowo wstępne, s. 7)

W ramach projektu aktywnie wspieranego przez Katedrę Prawa Rzymskiego UJ ukazała się nakładem Wydawnictwa Sejmowego i Fundacji Utriusque iuris praca zbiorowa pt. „Dobro wspólne. Teoria i praktyka”. Jej redaktorzy Wojciech Arndt, ks. Franciszek Longchamps de Bérier i Krzysztof Szczucki napisali dalej w słowie wstępnym o książce, że:

„Jest wynikiem projektu zapoczątkowanego przez pracowników naukowych, doktorantów i studentów wydziałów prawa Uniwersytetu Warszawskiego i Uniwersytetu Jagiellońskiego, skupionych wokół naukowych kół Utriusque iuris’ oraz Ti Estin ALetheia. Do pochylenia się nad zagadnieniem dobra wspólnego skłoniły najpierw studia nad filozofią klasyczną w obszarze refleksji nad prawem, prowadzone w ramach seminarium naukowego, jakie zainicjowano w pierwszym z wymienionych kół. Dostrzeżono wtedy szerszy kontekst kategorii występujących w systemie prawnym, a przede wszystkim w Konstytucji RP – zakorzenienie ich w debacie filozoficznej, rozpoczętej i w wysokim stopniu rozwiniętej przez myślicieli starożytnych oraz średniowiecznych. Nakłada to na uczonego prawnika, który kieruje się intencją zrozumienia istoty badanej instytucji, obowiązek przekroczenia granicy systemu prawa pozytywnego, tak aby odnaleźć właściwy kontekst powstania określonego rozwiązania. Obowiązek ten służy nie tylko poznaniu genezy danej konstrukcji prawnej, lecz i buduje perspektywę oceny rozwiązań wypracowanych w ramach danego porządku prawnego. Głębszy namysł nad zasadami i wartościami, rolą wspólnoty i tworzących ją ludzi, pozwala na refleksję nad rozstrzygnięciami normatywnymi, które w istocie mają sprzyjać człowiekowi i tworzonym przez niego zrzeszeniom.”

 

Spis treści:

7 Słowo wstępne

 

11 Cześć pierwsza: Współczesność odnajdująca się w historii

13 Zbigniew Stawrowski / Dobro wspólne a filozofia polityki

23 Marek Piechowiak / Prawne a pozaprawne pojęcia dobra wspólnego

46 Michał Mrozek OP / Dobro wspólne wczoraj i dziś. Na marginesie

lektury Etyki N ikomachejskiej i Summy Teologii

78 Ks. Franciszek Longchamps de Bérier / Pretor jako promotor dobra

wspólnego

92 Piotr Koryś / Kategoria dobra wspólnego w dyskursie publicznym

II Rzeczypospolitej

107 Anna Krzynówek-Arndt / Dobro własne a dobro wspólne – wokół

sporów w filozofii polityki XX wieku

 

125 Część druga: Polityka prawa zmieniająca rzeczywistość

127 Mirosław Granat / Dobro wspólne w pojmowaniu Trybunału

Konstytucyjnego

138 Marcin Stębelski / Dobro wspólne a wybrane elementy

konstytucyjnego modelu ustrojowego państwa

159 Radosław Kołatek / Zasada dobra wspólnego w prawie Unii

Europejskiej. Próba rekonstrukcji

171 Władysław Jóźwicki / Europejski Trybunał Praw Człowieka a dobro

wspólne

200 Wojciech Arndt / Dobro wspólne jako kryterium postępowania władzy

211 Grzegorz Blicharz / Przełom w zarządzaniu zasobami wspólnymi.

Praktyka dobra wspólnego

 

225 Część trzecia: Dobro wspólne godzące interes prywatny i publiczny

227 Marcin Romanowski / Własność prywatna i dobro wspólne

249 Nikodem Rycko / Prawo prywatne międzynarodowe w świetle

konstytucyjnej zasady dobra wspólnego

266 Krzysztof Szczucki / Dobro wspólne u podstaw decyzji

kryminalizacyjnej

282 Marcin Warchoł / Dobro wspólne a interes pokrzywdzonego

w praktyce procesu karnego

296 Małgorzata Korzycka-Iwanow / Dobra chronione w obszarze prawa

rolnego i żywnościowego

315 Marta Pietrzyk / Regulacje dotyczące handlu żywnością w kontekście

dobra wspólnego

329 Piotr Grzebyk / Dobro wspólne w przepisach prawa pracy

340 Aleksy Miarkowski, Damian Pietrzyk / System podatkowy

z perspektywy dobra wspólnego

356 Adam Szafrański / W poszukiwaniu przedsiębiorcy idealnego, czyli

o działalności gospodarczej i etyce

 

367 Bibliografia

 

Po 25 latach ukazuje się drugie wydanie książki profesora Henryka Kupiszewskiego Prawo rzymskie a współczesność nakładem Wydawnictwa OD.NOWA. Książkę przejrzeli i wstępem opatrzyli Tomasz Giaro i Franciszek Longchamps de Berier. We wstępie napisali między innymi:

"Nieco inna jest współczesność w porównaniu z rokiem 1988, kiedy książkę ogłoszono drukiem, a nawet z rokiem 1993, w którym zmarł Autor. Zmienił się świat i Polska. Po co więc wznawiać dzieło historyczne? Przygotowując nowe wydanie, przeczytaliśmy pracę naszego mistrza na nowo. I choć książkę znaliśmy świetnie, bo z nią wzrastaliśmy naukowo, zauważyliśmy, że wciąż zadziwia dzięki swej wielowątkowości. Nie bez znaczenia musi być i to, że zmienia się nasza własna perspektywa. Teraz uświadomiliśmy sobie, że bez poznania myśli Henryka Kupiszewskiego, wyrażonych w jego dziele Prawo rzymskie a współczesność, trudno zrozumieć, co zdarzyło się w nauce i nauczaniu prawa rzymskiego w ostatnim ćwierćwieczu. Myśli te okazały się inspirujące, a nawet prorocze, skoro przewijające się w pracy wątki niektórzy – nawet nieświadomie – podejmowali i rozwijali w ostatnich dziesięcioleciach. Taki też był jej Autor: mądry i szlachetny, dalekowzroczny i inspirujący."

Profesor Henryk Kupiszewski pisał w przedmowie:

"Z wdzięcznością dedykuję tę pracę moim Nauczycielom. Profesorowi Wacławowi Osuchowskiemu zawdzięczam pierwsze zetknięcie się z historią i instytucjami prawa rzymskiego. Jego cotygodniowe czterogodzinne wykłady w auli przy ul. św. Anny w Krakowie były dla nas pierwszoroczniaków Anno Domini 1946/47 wejściem w wielki świat myśli prawniczej, były ukazaniem możliwości budowy lepszego jutra na pogorzelisku II wojny światowej."

 

Kim był profesor Henryk Kupiszewski? Urodził się w 1927 roku. ukończył Wydział Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego w 1950 roku. Rok później jako asystent w Instytucie Papirologii i Prawa Antycznego na Wydziale Historii Uniwersytetu Warszawskiego podjął pracę u boku swego mistrza – profesora Rafała Taubenschlaga. Stopień doktora (wtedy nazywany „kandydat nauk”) uzyskał w 1957 roku, habilitował się zaś w roku 1964. Uczył prawa rzymskiego od 1961 roku najpierw jako adiunkt na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego, a od 1974 roku także na Wydziale Prawa Kanonicznego Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie. Tytuł profesora nadzwyczajnego uzyskał w 1971 roku, a zwyczajnego w roku 1988. Społeczność akademicka wybrała go prorektorem Uniwersytetu Warszawskiego w 1981 roku. Rzeczypospolita Polska jako pierwszemu powierzyła w 1990 roku misję ambasadora przy Stolicy Apostolskiej.

Ukazało się właśnie nakładem wydawnictwa OD.NOWA drugie wydanie "Warsztatów prawniczych. Prawo rzymskie". Jest poprawione, uzupełnione i rozszerzone - Kraków 2013.

http://www.youtube.com/watch?v=ERMx_uaGb3s

We wstępie autorzy napisali:

"Warsztaty prawnicze. Prawo rzymskie” zaplanowaliśmy nie tylko jako pomoc w wykładzie, prowadzonym na podstawie wydanego przez PWN podręcznika „Prawo rzymskie. U podstaw prawa prywatnego”. Nie chcieliśmy, aby służyły wyłącznie jako zeszyt ćwiczeń w dydaktyce, prowadzonej na pierwszych latach wydziałów prawa i administracji. Opracowaliśmy je jako autonomiczny przewodnik dla zainteresowanych proponowaną w nim tematyką. Wobec licznych, docierających do nas opinii mamy uzasadnioną nadzieję, że sięgną po „Warsztaty prawnicze” doktoranci, aplikanci i praktycy, wspominający z przyjemnością i z uznaniem prawo rzymskie ze swych studenckich lat. Ufamy, że propozycja zawarta w książce będzie uznana za przystępną przez nie-prawników, którzy chcieliby poznać jedną z trzech podstaw europejskiej cywilizacji."

"Dostępne czytelnikom w wielu zbiorach przedstawienie łacińskich maksym prawniczych rozbudowaliśmy o odniesienia do współczesności. Staraliśmy się też zaznaczyć, że są stosunkowo często wykorzystywane w argumentacji prawniczej, a właściwe im treści niejednokrotnie znajdują kontynuację w kodyfikacjach cywilnych."

 

A
Accessio cedit principali (D. 34.2.19.13) – Rzecz przyłączona dzieli los rzeczy głównej.
Actor sequitur forum rei (C. 3.19.3) – Powód idzie za sądem pozwanego.
Audiatur et altera pars (ad Sen.Med. 199-200, Dz. 25.17) – Niech będzie wysłuchana i druga strona.
B
Bis de eadem re agi non potest
(ad Gai 4.107) – Nie można procesować się dwa razy o to samo.
C
Cessante ratione legis, cessat lex ipsa (ad D. 35.1.72.6) – Gdy ustaje przyczyna, dla której wydano ustawę, traci moc sama ustawa.
D
Dura lex, sed lex
(ad D. 40.9.12.1) – Twarde prawo, lecz prawo.
E
Ei incumbit probatio, qui dicit non qui negat (D. 22.3.2) – Ciężar dowodu spoczywa na tym, kto twierdzi, a nie na tym, kto zaprzecza.
Executio iuris non habet iniuriam (D. 47.10.13.1) – Egzekwowanie prawa nie jest bezprawiem.
H
Heredis institutio caput et fundamentum totius testamenti est (Gai 2,229) – Za początek i fundament całego testamentu uważa się ustanowienie dziedzica.
Hereditas nihil aliud est, quam successio in universum ius, quod defunctus habuerit (D. 50.16.24, 50.17.62) – Spadkobranie to nic innego, jak sukcesja w całości prawa, jakie miał zmarły.
Hominum causa omne ius constitutum sit (D. 1.5.2) – Wszelkie prawo ustanawia się ze względu na ludzi.
I
Ignorantia iuris nocet, ignorantia facti non nocet (ad D. 22.6.9 pr.) – Nieznajomość prawa szkodzi, nieznajomość faktu nie szkodzi.
Impossibilium nulla obligatio est (D. 50.17.185) – Zobowiązanie do (świadczenia) niemożliwego jest nieważne.
In dubiis benigniora (D. 50.17.56) – W sytuacjach dwuznacznych (należy przyjąć pogląd) bardziej korzystny (dla stron).
In dubio pro reo (ad D. 50.17.125) – W razie wątpliwości, na korzyść pozwanego.
Iuris prudentia est divinarum atque humanarum rerum notitia, iusti atque iniusti scientia (D. 1.1.10.2) – Biegłość w prawie to znajomość rzeczy boskich i ludzkich oraz wiedza o tym, co sprawiedliwe i niesprawiedliwe.
Ius civile vigilantibus scriptum est (D. 42.8.24) – Prawo cywilne tworzone jest dla osób starannych.
Ius est ars boni et aequi (D. 1.1.1 pr.) – Prawo jest sztuką tego, co dobre i sprawiedliwe.
Iustitia est constans et perpetua voluntas ius suum cuique tribuendi (D. 1.1.10 pr.) – Sprawiedliwość jest niezmienną i trwałą wolą przyznawania tego, co się komu należy.
Iustitias vestras iudicabo (ad Ps. 75.3) – Osądzę waszą sprawiedliwość.
L
Lex posterior derogat priori (ad D. 1.4.4) – Ustawa późniejsza uchyla wcześniejszą.
Lex retro non agit (ad C. 1.14.7) – Ustawa nie działa wstecz.
M
Male nostro iure uti non debemus (Gai 1.53) – Nie powinniśmy źle korzystać z naszego prawa.
Mater semper certa est, pater vero is est, quem nuptiae demonstrant (D. 2.4.5) – Matka jest zawsze pewna, ojcem zaś jest ten, na kogo wskazuje małżeństwo.
Melior est conditio possidentis (D. 20.1.10) – Lepsze jest stanowisko tego, który posiada.
N
Nasciturus pro iam nato habetur, quotiens de commodis eius agitur (ad D. 1.5.7) – Dziecko poczęte uważa się za już narodzone, ilekroć chodzi o jego korzyść.
Nemo audiatur propriam turpitudinem allegans (ad C. 7.8.5) – Powołujący się na własny występek nie będzie wysłuchany.
Nemo est iudex in propria causa (ad C. 3.5.1) – Nikt nie jest sędzią we własnej sprawie.
Nemo plus iuris ad alium transferre potest, quam ipse haberet (D. 50.17.54) – Nikt nie może przenieść na drugiego więcej prawa, niż sam posiada.
Nemo pro parte testatus, pro parte intestatus decedere potest (ad I. 2.14.5) – Nikt sam nie może umrzeć pozostawiając dziedzica do części spadku, część zaś beztestamentowo.
Nemo sibi ipse causam possessionis mutare potest (D. 41.2.3.19) – Nikt nie może sobie zmienić podstawy posiadania.
Non omne quod licet honestum est (D. 50.17.144 pr) – Nie wszystko, co dozwolone, jest uczciwe.
Nuptias non concubitus, sed consensus facit (D. 50.17.30) – małżeństwo tworzy porozumienie a nie faktyczne pożycie.
O
Omnis definitio in iure civili periculosa est: parum est enim, ut non subverti posset (D. 50.17.202) – Wszelka definicja w prawie cywilnym jest niebezpieczna, ponieważ rzadko kiedy nie można jej podważyć
P
Pacta sunt servanda (ad D. 2.14.7.7) – Umów należy dotrzymywać.
Prior tempore, potior iure
(C. 8.17.3) – Pierwszy w czasie, lepszy w prawie.
Q
Qui tacet consentire videtur (Lib.Sex. 5.13.43; ad D. 50.17.142) – Milczenie uważa się za oznakę zgody.
Quis custodiet ipsos custodes (Juv.Sat. 6.347-348) – Kto upilnuje samych strażników?
Quod ab initio vitiosum est, non potest tractu temporis convalescere (D. 50.17.29) – Co od początku jest wadliwe, przez (sam) upływ nie może być uzdrowione.
Quod omnes similiter tangit, ab omnibus comprobetur (C. 5.59.5.2) – Co wszystkich podobnie dotyczy, przez wszystkich winno być zatwierdzone.
Quod principi placuit, legis habet vigorem (D. 1.4.1 pr.) – Co podoba sięcasarzowi, zyskuje moc prawa.
Quot generationes, tot gradus (ad D. 38.10.10.9) – Ile urodzeń, tyle stopni.
R
Reformatio in peius iudici appellato non licet (ad D. 49.1.1 pr.) – Sędziemu apelacyjnemu nie wolno zmieniać (wyroku) na niekorzyść (odwołującego się).
S
Salus populi suprema lex esto (Cic.leg. 1.77) – Dobro ludu niechaj będzie najwyższym prawem.
Scire leges non hoc est verba earum tenere, sed vim ac potestatem (D. 1.3.17) – Znać prawa nie znaczy trzymać się słów ustaw, lecz ich treści i mocy działania.
Semel heres, semper heres (ad D. 28.5.89) – Kto raz został spadkobiercą, jest nim na zawsze.
Sensum, non verba spectamus (ad C. 6.28.3, D. 34.4.3.9) – Patrzymy na sens a nie na słowa.
Sententia ius facit inter partes (ad D. 5.2.17.1) – wyrok tworzy prawo między stronami
Summum ius, summa iniuria (Cic.off. 1.33) – Najwyższe prawo, najwyższym bezprawiem.
Superficies solo cedit (Gai 2.73) – To, co znajduje się na powierzchni gruntu, staje się jego częścią składową.
T
Testamentum ambulatoria est enim voluntas defuncti usque ad vitae supremum exitum (D. 34.4.4) – Testament zmienną jest bowiem wolą zmarłego aż do samego kresu życia.
Testis unus testis nullus (ad C. 4.20.9) – Jeden świadek, żaden świadek.
Tres faciunt collegium (D. 50.16.85) – Trzech tworzy stowarzyszenie.
V
Vanae voces populi non sunt audiendae (C. 9.47.12) – Nie należy dawać posłuchu czczym głosom ludu.
Venire contra factum proprium nemini licet (ad D. 1.7.25 pr.) – Nie wolno występować przeciwko temu, co wynika z własnych czynów.
Vim vi repellere licet (D. 43.16.1.27) – Siłę wolno odeprzeć siłą.
Vis maior, cui humana infirmitas resistere non potest (D. 44.7.1.4) – Siła wyższa, której ludzka słabość nie jest w stanie się oprzeć.
Volenti non fit iniuria (ad D. 47.10.1.5) – Chcącemu nie dzieje się krzywda.

Kontakt

Katedra Prawa Rzymskiego
Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie
ul. Gołębia 9
31-007 Kraków
tel./fax (012) 422-10-33 wew. 1201

Szukaj

© Solmedia 2018