Prawo samorządu terytorialnego
Dr Kazimierz Bandarzewski

Sylabus

Tematyka wykładu koncentruje się na analizie pozycji samorządu terytorialnego w Polsce. Pozycję samorządu terytorialnego kształtują konstytucyjne zasady decentralizacji administracji publicznej oraz pomocniczości i związany z tym dychotomiczny podział administracji publicznej. Celem wykładu jest przedstawienie zarówno istoty samorządu terytorialnego w znaczeniu bądź to autonomii bądź decentralizacji administracji; jak i przedstawienie szczegółowych rozwiązań dotyczących funkcjonowania organu uchwałodawczego, organu wykonawczego oraz struktury organizacyjnej gminy, powiatu i województwa. Struktury gmin nie są jednolite. Większość z nich obejmuje jednostki pomocnicze gmin, będące jedną z form demokracji bezpośredniej. Samorząd terytorialny jako odmiana administracji publicznej podlega również zasadzie praworządności co w konsekwencji prowadzi do wielorakiej kontroli i poddania organów jednostek samorządu różnorodnym trybom nadzoru. Wykład ten będzie miał na celu wskazanie również na niejednolitość regulacji ustawowych obejmujących poszczególne poziomy samorządu terytorialnego w Polsce. Przyjęty model odrębnych regulacji prowadzi do niespójności w pozycji poszczególnych szczebli jednostek. Ponadto na zakres regulacji pozycji samorządu terytorialnego w Polsce mają wpływ nie tylko Konstytucja oraz ustawy samorządowe ale również umowy międzynarodowe, wśród których jedną z najważniejszych jest Europejska Karta Samorządu Terytorialnego. Wykład ten obejmuje również analizę szczebla regionalnego samorządu terytorialnego w Polsce, jakim jest województwo samorządowe. Regiony w kształtowaniu pozycji administracji publicznej nie mają w Polsce oparcia historycznego, są instytucją nową i ich pozycja nie jest stała. Dotyczy to w szczególności odpowiedzialności za kształtowanie rozwoju regionalnego. Analizując tematykę wykładu będzie zwracana uwaga na uprawnienia i obowiązki nakładane na organy jednostek samorządu terytorialnego i ich pozycję również w odniesieniu do budowania społeczeństwa obywatelskiego. Jednostki samorządu terytorialnego to również podmioty prawa prywatnego jak również jednostki finansów publicznych, odpowiedzialne za kształtowanie budżetów lokalnych. Temat wykładu obejmuje również analizę zakresu kognicji sądów administracyjnych w odniesieniu do uchwał i zarządzeń organów jednostek samorządu terytorialnego.

POJĘCIA PODSTAWOWE

  1. Definicja samorządu terytorialnego
  2. Korporacyjność wspólnoty a działanie przez organy
  3. Terytorium jednostki podziału terytorialnego a podział administracyjny kraju
  4. Polska wspólnota samorządowa na tle art.6 Europ. Karty Samorządu Terytorialnego
  5. Zróżnicowanie organizacji i funkcji w samorządzie terytorialnym
  6. Zasady ogólne samorządu terytorialnego
    • zasada praworządności;
    • zasada subsydiarności (pomocniczości)
    • zasada jawności działania,
    • zasada adekwatności;
    • zasada sądowej kontroli
    • administracyjnej
  7. Jednostka samorządu terytorialnego na tle innych podmiotów prawa

WYBORY, REFERENDUM I KONSULTACJE

  1. Wybory do organów jednostek samorządu terytorialnego
  2. Referendum lokalne
  3. Konsultacje

OBOWIĄZKI SAMORZĄDOWE

  1. Zadania własne i zlecone jednostek samorządu terytorialnego
  2. Komplementarność wzajemna jednostek samorządu terytorialnego.
  3. Domniemanie właściwości gminy.
  4. Tryb określania obowiązków samorządowych
  5. Kompetencje ustawowe
  6. Komisja wspólna rządu i samorządu terytorialnego;
  7. Delegacja
  8. Upoważnienie do wykonywania kompetencji
  9. Przeniesienie kompetencji
  10. Porozumienia o przeniesieniu zadań i kompetencji
  11. Związki międzygminne i powiatowe
  12. Kontrakt wojewódzki

ORGANY UCHWAŁODAWCZE

  1. Klasyfikacja funkcji i uchwał organu uchwałodawczego
    • procedura uchwałodawcza
    • etapy
    • publikacja uchwał organów samorządowych
    • zastosowanie k.p.a
    • skutki naruszenia wymogów procedury uchwałodawczej
    • przyczyny formalizacji procedur uchwałodawczych
  2. Przewodniczący rady/sejmiku i jego funkcje
  3. Komisje organu uchwałodawczego
  4. Inne komisje samorządowe

RADNI

  1. Liczebność i tryb uzyskiwania mandatów
  2. Łączenie mandatu z innymi obowiązkami publicznymi
  3. Społeczne wykonywanie mandatu
  4. Obowiązki członka organu uchwałodawczego
  5. Uprawnienia radnego

ORGANY WYKONAWCZE

  1. Ustalanie składu osobowego organu wykonawczego
  2. Podstawowe zadania (funkcje) organów wykonawczych
  3. Kompetencje wójta gminy, starosty powiatu i marszałka województwa
  4. Obowiązki pozostałych członków zarządu powiatu i województwa
  5. Zagadnienia wspólne dla wójta gminy, przewodniczącego i pozostałych
    • członków zarządu
  6. Współpraca organów jednostek samorządu terytorialnego z sekretarzem i skarbnikiem

JEDNOSTKI POMOCNICZE GMINY

  1. Jednostki pomocnicze gmin jako forma partycypacji obywateli w sprawowaniu
  2. władzy publicznej
  3. Tworzenie i likwidacja jednostek pomocniczych gminy
  4. Ustrój i organizacja jednostek pomocniczych gminy
  5. Finanse jednostek pomocniczych gminy
  6. Jednostka pomocnicza gminy w obrocie prywatnoprawnym
  7. Udział jednostek pomocniczych gminy w wykonywaniu administracji publicznej
  8. Wydawanie aktów administracyjnych
  9. Jednostka pomocnicza gminy jako pracodawca
  10. Kontrola i nadzór nad działalnością jednostek pomocniczych gminy

PRAWO MIEJSCOWE

  1. Klasyfikacja aktów prawa miejscowego
  2. Podstawy prawne stanowienia przepisów prawa miejscowego
  3. Organy wydające przepisy prawa miejscowego
  4. Przedmiot przepisów prawa miejscowego
  5. Problem hierarchii aktów prawa miejscowego
  6. Promulgacja aktów prawa miejscowego
  7. Nadzór i kontrola nad stanowieniem prawa miejscowego

MAJĄTEK JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO

  1. Kategoria majątku publicznego
  2. Zarządzanie i dysponowanie majątkiem publicznym
  3. Klauzula użyteczności publicznej w obrocie gospodarczym
  4. Zamówienia publiczne
  5. Sposoby nabycia mienia publicznego

WSPÓŁDZIAŁANIE JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO

  1. Związki i porozumienia
  2. Stowarzyszenia samorządowe
  3. Udział jednostek samorządu terytorialnego w organizacjach międzynarodowych

NADZÓR I KONTROLA NAD SAMORZĄDEM TERYTORIALNYM

  1. Zakres przedmiotowy nadzoru
  2. Zakres podmiotowy nadzoru nad samorządem terytorialnym
  3. Organy sprawujące nadzór
  4. Kryteria kontroli i nadzoru
  5. Kompetencje organów nadzoru
  6. Kontrola sądu administracyjnego
  7. Kontrola sądów powszechnych
  8. Kontrola przez inne organy państwowe

Podręczniki:

  1. Bandarzewski K., Chmielnicki P., Kisiel W., Prawo samorządu terytorialnego w Polsce, Warszawa 2006
  2. Dolnicki B., Samorząd terytorialny, Zakamycze 2003
  3. Kisiel W., Ustrój samorządu terytorialnego w Polsce Wyd LexisNexis Warszawa 2003
  4. Samorząd terytorialny w Polsce pod red.J.P.Tarno, Wyd LexisNexis Warszawa 2004

Wybrana literatura uzupełniająca:

  1. Ustawa o gminnym samorządzie terytorialnym. Komentarz pod red.A. Agopszowicza, C.H.Beck 1999
  2. Bandarzewski K., Chmielnicki P., Mączyński M., Płażek S., Jednostki pomocnicze gminy Kraków 2002
  3. Chmielnicki P., Statuty jednostek pomocniczych gminy. Wzory z komentarzem, Municypium 2004
  4. Chróścielewski W., Kmieciak Z., Postępowanie w sprawach nadzoru nad działalnością komunalną Warszawa 1995
  5. Dąbek D., Prawo miejscowe samorządu terytorialnego, Branta 2003
  6. Góral Z., Prawo pracy w samorządzie terytorialnym Warszawa 1999
  7. Jyż G., Szewc A., Pławecki Z., Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz, C.H.Beck 2000
  8. Kisiel W., Polskie ustawy samorządowe. Ujęcie porównawcze i historyczne, Kraków 2003
  9. Klyszcz R., Ustawy o samorządzie powiatowym i samorządzie województwa. Komentarz Wrocław 1999
  10. Komentarz do ustawy o samorządzie gminnym, pod red. P.Chmielnickiego, Warszawa 2004
  11. Leoński Z.,Samorząd terytorialny w RP, W-wa 1998
  12. Olejniczak-Szałowska E., Referendum lokalne w świetle ustawodawstwa polskiego, Difin 2002
  13. Samorząd terytorialny. Ustrój i gospodarka pod red.Z.Niewiadomskiego, Branta 2001
  14. Szewc A., Szewc T., Uchwałodawcza działalność organów samorządu terytorialnego Warszawa 1999
  15. Słownik samorządu terytorialnego pod red.B.Kumorka, ZCO 2003

Akty normatywne:

  1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997, nr 78, poz. 483 z późn. zm.); art.: 1-10, 15-16, 30-32, 45, 87-104, 163-172;
  2. Europejska Karta Samorządu Terytorialnego, sporządzona w Strasburgu dnia 15 października 1985 r. (Dz.U. z 1994, nr 124, poz. 607);
  3. Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2001, nr 142, poz. 1591 ze zm.);
  4. Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie
  5. terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. z 1990, nr 32, poz. 191) art.5-21
  6. Ustawa z dnia z dnia 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych (Dz.U. z 2001, nr 55, poz.577 ze zm.)
  7. Ustawa z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2001, nr 79, poz.856 ze zm), art.1-16a, 19-24
  8. Ustawa z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej (Dz.U. z 1997, nr 9, poz. 43)
  9. Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne (Dz.U. z 1997, nr 106 poz. 679 ze zm.); art.1-7, 9 i 12
  10. Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz.U. z 2001, nr 142, poz. 1592 ze zm.);
  11. Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (Dz.U. z 2001, nr 142, poz. 1590; ze zm.)
  12. Ustawa z dnia 16 lipca 1998 r. Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (Dz.U. z 1998, nr 95, poz. 602; ze zm.) art.1-10, 13-19, 25-64, 5-94a, 129-139a, 157-164, 182-198
  13. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym (Dz.U. z 2000, nr 88, poz. 985; ze zm.); art.1-27, 53-58, 62-67
  14. Ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych . (Dz.U. z 2000, nr 62, poz.718 ze zm.) art.1-8, 1318, 23, 28;
  15. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. o zasadach przystępowania jednostek samorządu terytorialnego do międzynarodowych zrzeszeń społeczności lokalnych i regionalnych. (Dz.U. z 2000, nr 91, poz. 1009), art.1-10
  16. Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2001r. nr 112, poz.1198 ze zm.) art.1-23,
  17. Ustawa z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy (Dz.U. z 2002, nr 41, poz. 361 ze zm.),
  18. Ustawa z dnia 20 czerwca 2002 r. o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta (Dz. U. z 2002 r. nr 113 poz. 984 ze zm.).art.1-7, 11, 15, 20-22, 26-27;
  19. Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz.1270), art.: 1 5, 13-15, 25-26, 32-33, 53-54, 61, 145 -155;
  20. Ustawa z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. z 2003 r. nr 203, poz.1966), art.1-3, 33-34, 42-51
  21. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o lecznictwie uzdrowiskowym, uzdrowiskach i obszarach ochrony uzdrowiskowej oraz o gminach uzdrowiskowych (Dz. U. z 2005 r. Nr 167, poz. 1399 z późn. zm.)
  22. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o partnerstwie publiczno-prywatnym (Dz.U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1420)
  23. Ustawa z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (DZ. U. z 2006 r. Nr 227, poz. 1658 z późn zm.)
  24. Ustawa z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym (Dz.U. z 2007 r. Nr 89, poz. 590)
  25. rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 lutego 2007 r. w sprawie sporządzania niektórych poświadczeń przez organy samorządu terytorialnego i banki (Dz. U. z 2007 r. Nr 27, poz. 185)

Dodatkowe akty normatywne (grupa fakultatywna):

  1. Ustawa z dnia 24 lipca 1997 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej w związku z reformą ustrojową państwa (Dz.U. z 1998, nr 106, poz. 668)
  2. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. z 1998, nr 133, poz. 872)
  3. Ustawa z dnia 21 stycznia 2000 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem administracji publicznej (Dz.U. z 2000, nr 12, poz. 136)
  4. rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (Dz. U. z 2002 r. nr 100, poz.908),
  5. Ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (Dz.U. z 2004, nr 19, poz. 177 ze zm.)